Η πραγματικότητα των φυλακών παραμένει σκληρή και αμείλικτη

Άρθρο στην Αυγή (29.11.2009)

Ήταν ακριβώς ένα χρόνο πριν όταν στις φυλακές όλης της χώρας σημειωνόταν μια από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις των τελευταίων ετών. Οι κολασμένοι των -κατ’ ευφημισμό μόνο- σωφρονιστικών ιδρυμάτων τα έπαιζαν όλα για όλα με πολυήμερες απεργίες πείνας και σειρά κινητοποιήσεων για το αυτονόητο: ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης που δεν προσβάλουν την αξιοπρέπεια του ατόμου. Τι έχει αλλάξει σήμερα; Απολύτως τίποτα, εκτός από τις πρόσφατες θεσμικού τύπου προτάσεις της νέας ηγεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης που δεν έχουν ακόμα προωθηθεί προς ψήφιση στη Βουλή.

Η πραγματικότητα των φυλακών, όμως, παραμένει σκληρή και αμείλικτη. Πάνω από έντεκα χιλιάδες ψυχές (11.173 για την ακρίβεια) στοιβάζονται σε χώρους που είναι ακατάλληλοι ακόμη και για ζώα, όπως για παράδειγμα οι φυλακές των Πατρών, όπως επανειλημμένα έχουν καταγγείλει οι εργαζόμενοι σε αυτές. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, ο πληθυσμός αυτός καταμερίζεται ως εξής: 3.218 είναι οι υπόδικοι, 6.078 οι αλλοδαποί, 695 γυναίκες, 520 ανήλικοι, 4.937 παραβάτες του νόμου περί ναρκωτικών. Ο υπερπληθυσμός, όμως, ενώ παραμένει κυρίαρχο, δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα των ελληνικών φυλακών, η διοίκηση των οποίων, όπως εύστοχα σημειώνει ο καθηγητής Βασίλης Καρύδης παρακάτω, θα πρέπει να αναδιοργανωθεί εκ βάθρων με τη «διαμόρφωση μιας δικαιοκρατικής κουλτούρας και ασφάλειας δικαίου».

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά και ποιοτικό. Γιατί, ναι μεν προκάλεσε ανακούφιση σε πολλούς κρατούμενους η προτεινόμενη ρύθμιση να μετατρέπεται σε χρηματική η ποινή όσων έχουν εκτίσει τα 3/5, αλλά όσοι θα παραμείνουν μέσα θα εξακολουθήσουν να δίνουν μάχες για να εξασφαλίσουν την πολυπόθητη άδεια που δικαιούνται αλλά την «κόβει» κατά βούληση η υπηρεσία, για γιατρούς και φάρμακα που είναι όχι μέσο επιβίωσης αλλά είδος πολυτελείας, ακόμα και για μια πλάκα σαπούνι, για μερικά λεπτά επικοινωνίας με τους δικούς τους ανθρώπους ή για λίγες στιγμές επιπλέον χρόνο στην κοινόχρηστη ντουζιέρα…

Ανάλογα μέτρα για την αποσυμφόρηση των φυλακών, που ανακοίνωσε με τυμπανοκρουσίες τον περασμένο Δεκέμβριο ο Σωτ. Χατζηγάκης, επιχαίροντας μάλιστα ότι οι ρυθμίσεις του θα άδειαζαν κατά το ήμισυ τις φυλακές. Μέτρα, τα οποία, ωστόσο, απέτυχαν παταγωδώς, αφού προηγουμένως είχαν προκαλέσει ειρωνικά σχόλια και θυμηδία…

Σήμερα επιχειρείται ακόμα μία παρέμβαση που εστιάζει και σ’ ένα ακόμα ακανθώδες ζήτημα: Τις περιστάσεις υπό τις οποίες κάποιες οδηγείται στη φυλακή. Ένα μέτρο που στοχεύει να περιορίσει τις αθρόες προφυλακίσεις που επιβάλλουν ανακριτές και εισαγγελείς, είτε λόγω του φόβου να κατηγορηθούν για υπέρμετρη επιείκεια είτε εξαιτίας μιας παρομοιώδους υπηρεσιακής βαριεστημάρας, που απέχει πολύ από την επιστημονική και ανθρώπινη προσέγγιση του κάθε αδικήματος ξεχωριστά.

Ένας έγκριτος επιστήμονας του Δικαίου, ο καθηγητής Εγκληματολογίας Β. Καρύδης, κι ένας ενεργός πολίτης που συμμετέχει στην Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων, ο Πάνος Λάμπρου, σχολιάζουν σήμερα τις προτεινόμενες ρυθμίσεις που φιλοδοξούν να μετατρέψουν τις φυλακές από αποθήκες ψυχών σε ιδρύματα σωφρονισμού.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΡΥΔΗΣ, εγκληματολόγος, αν. καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου:

Αγαθές οι προθέσεις, αλλά μακριά από την ουσία…

Οι προθέσεις είναι προφανώς αγαθές και τα μέτρα που προτείνονται σε κατεύθυνση θετική. Παρά ταύτα, δεν αποφεύγουν το «προπατορικό αμάρτημα» της ποινικής πολιτικής στη χώρα μας, δηλαδή τη λήψη μέτρων αποσπασματικού χαρακτήρα, συνήθως υπό το κράτος πιέσεων της συγκυρίας, όπως ο υπερπληθυσμός των κρατουμένων. Θυμίζει λίγο τον μύθο του «πίθου των Δαναΐδων», αντίστροφα: Ο νομοθέτης θέτει περιορισμούς στη διακριτική ευχέρεια της δικαστικής εξουσίας , αλλά τελικά οι φυλακές ξαναγεμίζουν και το πρόβλημα ανακυκλώνεται. Αυτό συμβαίνει την τελευταία τουλάχιστον εικοσαετία. Και καθόλου δεν βοηθούν ο εξαιρέσεις σκοπιμότητας που προβλέπονται.

Για παράδειγμα, κανένας περιορισμός σχετικά με την απειλούμενη ποινή δεν θα ωφελήσει τελικά, εάν δεν κατακτηθεί ως συνείδηση δικαίου ότι το μέτρο της προσωρινής κράτησης έχει αποκλειστικά και μόνο εξασφαλιστικό χαρακτήρα για την παρουσία του κατηγορουμένου στη δίκη, και επομένως μόνο υπό το πρίσμα αυτό λαμβάνεται και αιτιολογείται (ουσιαστικά και όχι με την τυπική επανάληψη των διατυπώσεων του νόμου). Ότι δεν αποτελεί ούτε πρόκριμα για την ενοχή και προκαταβολή ποινής, ούτε βεβαίως «αθώωση» εάν δεν επιβληθεί. Ούτε άλλοθι στην ευθυνοφοβία των δικαστών. Επίσης, καμία μείωση του ελάχιστου ορίου έκτισης για τη χορήγηση απόλυσης με όρο δεν ωφελεί, εάν δεν υλοποιηθεί η φύση του μέτρου ως εναλλακτικός τρόπος έκτισης του υπολοίπου της ποινής χωρίς εγκλεισμό. Οι δικαστές θα αναπροσαρμόζουν τις τιμές ποινής επί το αυστηρότερο, συνυπολογίζοντας πότε ο δράστης θα μείνει ελεύθερος με υφ’ όρο απόλυση, αφού βεβαίως δεν τη θεωρούν (και πράγματι δεν είναι στην πράξη) σωφρονιστικό μέτρο.

Το ζητούμενο είναι η διαμόρφωση δικαιοκρατικής κουλτούρας και ασφάλειας δικαίου, που «χτίζονται» συστηματικά στη βάση αρχών. Αυτή είναι η πρόκληση.

 

ΠΑΝΟΣ ΛΑΜΠΡΟΥ, μέλος της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων:

Μέτρα αποσπασματικά και… διχαστικά

Πώς μπορούν να αλλάξουν οι συνθήκες κράτησης όταν το υπουργείο Δικαιοσύνης δεν τολμά να μιλήσει για τις συνθήκες κράτησης; Πώς είναι δυνατόν να αλλάξει η καθημερινότητα μέσα στα κελιά όταν το υπουργείο δεν μπορεί να εξασφαλίσει το χαρτί υγείας, το σαπούνι, τον γιατρό, τον ψυχολόγο; Πώς είναι δυνατόν να εισχωρήσει η ανθρωπιά στη φυλακή όταν οι μέθοδοι που εφαρμόζονται είναι τα πειθαρχεία και τα πειθαρχικά, ο κολπικός και πρωκτικός έλεγχος, η στέρηση επικοινωνίας των κρατουμένων με τους συγγενείς τους; Πως είναι δυνατόν να μιλάνε για αλλαγή φιλοσοφίας, όταν το υπουργείο σιωπά προκλητικά για τις φυλακές ανηλίκων, για τις περικοπές αδειών, για την «προκαταβολή» ποινής με τη 18μηνη προφυλάκιση, για τις εξοντωτικές ποινές, για τους μετανάστες; Πώς είναι δυνατόν να μιλάνε για ισονομία και την ίδια στιγμή να δημιουργούν δύο ταχύτητες κρατουμένων, με τους μεν να «ευεργετούνται» και τους δε να παραμένουν σε καθεστώς ομηρίας;

Είναι γεγονός ότι η πρόταση για την κατάργηση των 4/5 είναι απολύτως θετική ρύθμιση. Εντούτοις, η πρόταση του κ. Καστανίδη διχάζει, καθώς από τις ρυθμίσεις εξαίρεσε μια κατηγορία κρατουμένων που έχουν καταδικαστεί με ισόβια δεσμά με το νόμο περί ναρκωτικών.

Οι προτάσεις του υπουργείου είναι αποσπασματικές και σε κάθε περίπτωση δεν εντάσσονται σε ένα συνολικό σχέδιο, διαφορετικής φιλοσοφίας από την αντίστοιχη των κυβερνήσεων της Νέας Δημοκρατίας. Απουσιάζει η ολική ματιά και η ερμηνεία της λεγόμενης παραβατικής συμπεριφοράς. Οι ρυθμίσεις, δυστυχώς, δεν πρόκειται να αποφέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων θα συνεχίσει να αγωνίζεται για ανθρώπινες συνθήκες, για λιγότερη φυλάκιση, για μια κοινωνία χωρίς φυλακές.

Advertisements

~ από dikaiomatansyn στο 30 Νοέμβριος, 2009.

 
Αρέσει σε %d bloggers: