Η όψιμη ανακάλυψη της επισφαλούς εργασίας

άρθρο της Έφης Αβδελά στην Αυγή (22.3.2009)

Η αμειβόμενη εργασία των γυναικών υπήρξε εξ ορισμού “επισφαλής”. Ανεξάρτητα από το αν ονομάστηκε “εφεδρική”, “βοηθητική” ή “συμπληρωματική”, ήταν συστηματικά η χαμηλότερα αμειβόμενη, η περισσότερο πρόσκαιρη και η εντονότερα ανασφαλής. Το γεγονός ότι οι γυναίκες ταυτίζονταν από όλους, κατά κύριο λόγο, με το σπίτι και την οικογένεια, και η ταύτιση αυτή αντιμετωπιζόταν ως φυσική είχε σημαντικές συνέπειες στον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκε η μισθωτή εργασία στις βιομηχανικές κοινωνίες: οργανώθηκε ως αυτόχρημα αντρική. Ταυτίστηκε με τον κουβαλητή της οικογένειας, τον αρχηγό της, εκείνον που ήταν υπεύθυνος για την προστασία και τη φροντίδα των εξαρτώμενων μελών της, γεγονός που του επέτρεπε να απαιτήσει ο ρόλος του αυτός να αναγνωριστεί πολιτικά, να γίνει δηλαδή πολίτης.

Η μαζική παρουσία των γυναικών στα εργοστάσια θεωρήθηκε απόδειξη της βαρβαρότητας του καπιταλισμού, που έβγαζε τις γυναίκες από τον φυσικό τους χώρο, τη φροντίδα της οικογένειας, και τις μετέτρεπε σε ανταγωνίστριες των συντρόφων τους. Σε αυτές τις αναπαραστάσεις στηρίχθηκαν οι εργατικοί αγώνες, η οργάνωση των συνδικάτων, η διαμόρφωση της εργατικής νομοθεσίας και οι εργοδοτικές πρακτικές για δύο αιώνες, συχνά μάλιστα ενάντια σε ό,τι θα μπορούσε να θεωρηθεί “συμφέρον” του κεφαλαίου.

family2

Η θεώρηση ότι ο χώρος εργασίας δεν είναι ο φυσικός χώρος για τις γυναίκες διατηρήθηκε τον 20ό αιώνα, παρά το γεγονός ότι η ραγδαία ανάπτυξη των υπηρεσιών πολλαπλασίασε τα ποσοστά των εργαζόμενων γυναικών, ιδίως όσο αυξάνονταν τα προσόντα τους και περιορίζονταν οι ρυθμίσεις που τους απαγόρευαν την είσοδο. Ωστόσο η βασική ανισότητα μεταξύ αντρών και γυναικών στην αγορά εργασίας δεν ανατράπηκε, μολονότι μετασχηματίστηκαν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της. Σε κάθε περίπτωση, μέχρι αργά τον 20ό αιώνα, στη βιομηχανία ή στις υπηρεσίες, οι γυναίκες απολύονταν πρώτες, πληρώνονταν χαμηλότερα και προστατεύονταν λιγότερο. Η αυτόνομη συνδικαλιστική τους οργάνωση αντιμετωπιζόταν ως διασπαστική και ο νόμος τις αντιμετώπιζε ως “ειδική κατηγορία” εργαζομένων.

Ακόμη και σήμερα, μολονότι στις δυτικές χώρες έχουν καταργηθεί οι περιοριστικές ρυθμίσεις για την είσοδο των γυναικών σε διάφορους τομείς εργασίας και η τυπική ανισότητα στις αμοιβές και την ανέλιξη, αποτελεί ωστόσο κοινό τόπο ότι οι γυναίκες είναι ελάχιστες στις πιο προσοδοφόρες εργασίες και τις ανώτερες βαθμίδες της εργασιακής ιεραρχίας, ενώ αποτελούν την πλειοψηφία στα ποσοστά ανεργίας και στις “επισφαλείς” εργασίες. Ακόμη περισσότερο, όσες δουλεύουν χρεώνονται αυτές τα εκάστοτε προβλήματα οικογενειακής συνοχής και λειτουργίας. Για παράδειγμα, πρόσφατα επιφανής ψυχίατρος εντόπισε τις δυσλειτουργίες της ελληνικής οικογένειας που ανέδειξαν, υποτίθεται, τα γεγονότα του Δεκεμβρίου, στην αμειβόμενη εργασία των γυναικών και στον φεμινισμό.

Η εργασία των γυναικών όχι ως δικαίωμα, αλλά ως “δυνατότητα”

Με δυο λόγια, στην ιστορική της διαμόρφωση, η εργασία των γυναικών δεν αποτέλεσε δικαίωμα, όπως για τους άντρες, αλλά δυνατότητα που τους προσφερόταν κατά περιόδους και υπό όρους. Οι εργασίες που έκαναν τα “γυναικεία επαγγέλματα” ήταν πάντα υποβαθμισμένα και συχνά αντιμετωπίζονταν ως συνέχεια των “φυσικών” τους ιδιοτήτων, γι’ αυτό και χαρακτηρίζονταν συστηματικά “ανειδίκευτα”. Σε περιόδους κρίσης απολύονταν πρώτες, γιατί σημασία για την κοινωνική συνοχή είχε πάντα η εργασία των αντρών. Η υποτίμηση, η ανασφάλεια, η υποβάθμιση και οι διακρίσεις ήταν για μεγάλα τμήματα του γυναικείου πληθυσμού οι όροι με τους οποίους έπρεπε να συμβιβαστούν για να αντιμετωπίσουν τις βιοποριστικές τους ανάγκες. Παρά την ικανοποίηση που άντλησαν πολλές από την οικονομική ανεξαρτησία την οποία τους πρόσφερε η αμειβόμενη εργασία, η εργασιακή εμπειρία ήταν για πάρα πολλές γυναίκες ταυτισμένη με την απογοήτευση και την αίσθηση της αδικίας. Συχνά ήταν επίσης ταυτισμένη με τη βία, πραγματική, σεξουαλική ή ακόμη συχνότερα συμβολική.

Μολονότι εξ ορισμού υποδεέστερα, τα “γυναικεία επαγγέλματα” εμφανίζουν ωστόσο συγχρόνως μια εσωτερική ιεραρχία. Η ιεραρχία αυτή αφενός είναι αντίστοιχη με εκείνη που συνδέεται με τον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας ανάμεσα στις χειρωνακτικές και μη δουλειές, αφετέρου καταγράφει τη μικρότερη ή μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στο συγκεκριμένο κάθε φορά επάγγελμα και τις “φυσικές” ιδιότητες που αποδίδονται στις γυναίκες.

πατήστε εδώ για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο

Δείτε επίσης:

Βιβλία της Έφης Αβδελά

Έφη Αβδελά: Η ιστορία του φύλου στην Ελλάδα – από τη διαταραχή στην ενσωμάτωση;

Αφιέρωμα του «Εντός Εποχής» στο φεμινισμό (τεύχος 7, Κυριακή 24 Ιουνίου 2007)

Judith Butler: O μαρξισμός και το «απλώς πολιτισμικό» (Θέσεις, τεύχος 93)

29.4.2009: Συναυλία αλληλεγγύης στην Κωνσταντίνα Κούνεβα από τη Φεμινιστική Πρωτοβουλία

Advertisements

~ από dikaiomatansyn στο 23 Απρίλιος, 2009.

 
Αρέσει σε %d bloggers: