Η Αγία Οικογένεια

Η οικογένεια θεωρείται «το κύτταρο» της κοινωνίας. Και πώς να μην είναι άλλωστε; Πρόκειται για τη δομή που αναπαράγει το κυρίαρχο σύστημα αξιών, το οποίο προσδιορίζει τον τρόπο που ο καθένας και η καθεμία αντιλαμβάνεται την κοινωνική πραγματικότητα και τον εαυτό του/της μέσα σ’ αυτή. Απλούστερα, η οικογένεια είναι αυτή που μας μαθαίνει το σωστό και το λάθος, το καλό και το κακό, το λογικό και το άλογο, το φυσιολογικό και το ανώμαλο· και πάνω απ’ όλα μας μαθαίνει ότι όλα αυτά είναι δεδομένα. Στην αστική κοινωνία ο θεσμός της οικογένειας είναι το ιδεολογικό στήριγμα του κράτους, όπου διαπαιδαγωγεί βάσει των κυρίαρχων εξουσιαστικών προτύπων. Γι’ αυτό η οικογένεια είναι πράγμα «ιερόν» και προστατεύεται από το κράτος και τους θεσμούς του καθώς μας μαθαίνει να παίζουμε και ν’ αποδεχόμαστε τους ρόλους που η κοινωνία μας έχει προορίσει.

Ο διαχωρισμός ιδιωτικού και δημοσίου χώρου στις αστικές κοινωνίες συνοδεύτηκε από έναν αυστηρό καταμερισμό των ρόλων ανάμεσα στα φύλα: οι γυναίκες στον ιδιωτικό, οι άντρες στο δημόσιο. Η πατριαρχία είναι βέβαια μια διαχρονική πραγματικότητα, στις αστικές κοινωνίες όμως εκσυγχρονίζεται για να ικανοποιηθούν νέες κοινωνικές ανάγκες. Αν ρωτάτε τι είναι ιδιωτικός και τι δημόσιος χώρος, θα σας απαντήσουμε με ερώτηση: τι είναι γυναίκα και τι άνδρας; Οι ερωτήσεις είναι δύσκολο να ξεχωρίσουν η μια απ’ την άλλη, καθώς η γυναικεία ταυτότητα και, αντίστοιχα, η ανδρική επικαθορίζονται από τον ιδιαίτερο χώρο όπου τοποθετούνται τα φύλα: οι γυναίκες στο σπίτι για να κάνουν παιδιά και να φροντίζουν το σύζυγο και την οικογένεια και οι άντρες έξω από το σπίτι για να κερδίζουν τα απαραίτητα για την επιβίωση της οικογένειας. Οι γυναίκες προσφέρουν, οι άντρες δουλεύουν. Και οι δύο πρέπει. Ο ιδιαίτερος ρόλος τους συνεπάγεται και την ανάπτυξη ιδιαίτερων, ποιοτικά διαφορετικών χαρακτηριστικών, όπως κάθε επάγγελμα συνεπάγεται ιδιαίτερες δεξιότητες. Έτσι υπάρχει η γυναίκα και ο άνδρας και από εκεί προκύπτουν και τα κάθε είδους «ιδεολογήματα» και επιστήμες που κάνουν τις ιδιαιτερότητες αυτές «φυσικές». Η γυναίκα εξαρτάται απ’ αυτόν για την επιβίωση της, καθώς η δική της δουλειά δεν υπολογίζεται ως εργασία και είναι άμισθη, ενώ το ίδιο ισχύει και για τα παιδιά. Η επιβίωση και η ύπαρξη όλων, επομένως, εξαρτάται από τον πατέρα, γεγονός που δίνει στον τελευταίο εξουσία και δύναμη πάνω τους.

Τα παιδιά, ή καλύτερα η δημιουργία και η αγωγή των παιδιών, αποτελούν το κεντρικό κομμάτι της οικογένειας. Οι άνθρωποι σε κάθε κοινωνία παντρεύονται για να κάνουν παιδιά, για ν’ αναπαραγάγουν το είδος: στις σύγχρονες κοινωνίες, για ν’ αναπαραγάγουν την εργατική δύναμη, την πολιτεία, το έθνος. Τα παιδιά είναι και ο απόλυτος σκοπός της –φυσικά προικισμένης γι’ αυτό- γυναίκας. Το γεγονός ότι εκείνη (μπορεί να) γεννάει, καθορίζει και τον κοινωνικό της ρόλο. Η γυναίκα είναι πρωτίστως μητέρα, είναι πρωτίστως «η μήτρα της κοινωνίας», με ό, τι αυτό φυσικά και κοινωνικά (υπο)δηλώνει.

Το μοντέλο της παραδοσιακής οικογένειας υπηρετεί αυτό το ρόλο της φυσικής και ιδεολογικής αναπαραγωγής της κοινωνία. Οποιαδήποτε παρέκκλιση από αυτό, απορρίπτεται και καταδικάζεται. Έτσι απομονώνεται η μονογονεϊκή οικογένεια, η οικογένεια αποτελούμενη από ομόφυλο ζευγάρι ή άλλες πιθανές επιλογές. Η αλλαγή του κυρίαρχου μοντέλου θεωρείται αδιανόητη, ενώ οι όποιες αλλαγές, έχουν επέλθει κατόπιν ισχυρών συγκρούσεων και αιτημάτων.

Ιδιαίτερα στα ομοφυλόφιλα ζευγάρια, το δικαίωμα στη δημιουργία οικογένειας θεωρείται αδιανόητο. Οι ομοφυλόφυλοι/ες δεν μπορούν να επιτελέσουν – έστω όχι συμβατικά- τον «ιερό σκοπό» της παραγωγής τέκνων, αλλά κυρίως με την επιλογή τους καταρρίπτουν τους κατεστημένους ρόλους, τα κατεστημένα πρότυπα, τον κατεστημένο «μύθο». Αμφισβητούν -συνειδητά ή μη- ότι η κοινωνία κόπιασε τόσα χρόνια για να φτιάξει και να το επιβάλει ως «φυσικότητα» και εντέλει αμφισβητούν την ίδια.

Το μοίρασμα των ρόλων φαίνεται από το γεγονός ότι τα στερεότυπα δεν έχουν εξαλειφθεί: η γυναίκα αναλαμβάνει κυρίως την ανατροφή των παιδιών, τη φροντίδα των ηλικιωμένων, ενώ το μοντέλο της χειραφετημένης εργαζόμενης έχει τις παγίδες του. Η κυρίαρχη σκέψη θέλει να επαναφέρει την «παραστρατημένη» γυναίκα στον «κλασικό» ρόλο, θέτοντάς της το δίλημμα «καριέρα ή οικογένεια;». Η υποτέλεια έχει εκσυγχρονιστεί, αλλά δεν έχει πάψει.

Τον ισχυρό στηρικτικό ρόλο που έχει αναλάβει αυτός ο θεσμός για την κοινωνία μπορεί να τον διαπιστώσει κανείς στις περιπτώσεις «άφεσης αμαρτιών» εντός της οικογένειας. Αν υπάρχει σύγκρουση μεταξύ της διαπαιδαγώγησης από το σχολείο και από την οικογένεια, το οικογενειακό περιβάλλον έχει τον πρώτο ρόλο. Ο ενδοοικογενειακός βιασμός δεν αναγνωρίζεται σ’ όλες τις κοινωνίες (και είναι δύσκολο να αποδειχθεί), ενώ στα αυτιά της κοινωνίας σπάνια φτάνουν γεγονότα ενδοοικογενειακής βίας.

Η οικογένεια, λοιπόν, ως ο «θεμέλιος λίθος» (όχι κάθε κοινωνίας γενικά, αλλά κάθε κοινωνικού συστήματος), είναι εξαιρετικά θωρακισμένη και προστατευμένη, αλλά και προσδιορισμένη ως προς τη σύσταση της. Επιπλέον, το πρότυπο της οικογένειας και των φύλων είναι τόσο βαθιά ριζωμένο στην ταυτότητα του καθενός και της καθεμιάς από εμάς, ώστε ο θεσμός να αυτοπροστατεύεται και η όποια αμφισβήτηση να αυτολογοκρίνεται πριν ακόμα εκδηλωθεί. Γι’ αυτό και οποιαδήποτε απειλή του θεσμού, έμπρακτη ή θεωρητική, επισύρει την κοινωνική (και όχι μόνο) καταδίκη και περιθωριοποίηση, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των ομοφυλόφιλων ή των ανύπαντρων γονέων. Οι αντιδράσεις αυτές, μάλιστα, εκπορεύονται τόσο από τις δυνάμεις της συντήρησης, όσο και από αυτές της «προόδου»: τόσο από την δεξιά όσο και από μια συγκεκριμένη, δογματική αριστερά.

Advertisements

~ από dikaiomatansyn στο 21 Σεπτεμβρίου, 2008.

 
Αρέσει σε %d bloggers: